Spadek z testamentu a roszczenia pominiętych członków rodziny – kiedy można dochodzić swoich praw?

Spadek z testamentu nie zawsze kończy sprawy majątkowe po śmierci bliskiej osoby. Testament może wskazywać jednego spadkobiercę, ale pominięci członkowie rodziny często walczą o swoje prawa, kwestionując skuteczność testamentu, wykazując istnienie innego testamentu (późniejszego) czy domagając się spłaty. W tym zakresie przede wszystkim przysługuje roszczenie o zachowek dla pominiętych spadkobierców wobec osoby, która otrzymała majątek po zmarłym.

Pominięcie w testamencie a wydziedziczenie

Pominięcie w testamencie nie jest tym samym co wydziedziczenie. Spadkodawca może przepisać cały majątek jednej osobie, ale samo pominięcie dziecka, małżonka czy rodzica nie odbiera im prawa do zachowku. Testament a zachowek to więc dwa różne zagadnienia. Testament decyduje o tym, kto dziedziczy, natomiast zachowek chroni określony krąg najbliższych przed całkowitym pozbawieniem korzyści ze spadku.

Prawo do zachowku

Kto ma zatem prawo do zachowku? Co do zasady są to zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli dziedziczyliby na podstawie ustawy. Roszczenia po testamencie nie przysługują na przykład rodzeństwu tylko dlatego, że czuje się pokrzywdzone treścią testamentu. W każdej sprawie trzeba najpierw ustalić, kto dziedziczyłby, gdyby testamentu nie było. Dochodzenie zachowku po śmierci wymaga ustalenia wartości spadku, darowizn, zapisów windykacyjnych oraz udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Wysokość zachowku wynosi zwykle połowę wartości tego udziału, a w przypadku małoletnich zstępnych czy osób trwale niezdolnych do pracy dwie trzecie udziału. Spory pojawiają się najczęściej przy wycenie nieruchomości i darowizn dokonanych jeszcze za życia spadkodawcy.

Wydziedziczenie a zachowek

Skuteczne pozbawienie bliskiego prawa do zachowku jest utrudnione. Przyczyna wydziedziczenia musi mieścić się w ramach określonych przepisami i powinna być konkretna. Jeżeli jest nieprawdziwa, ogólnikowa albo nie została należycie wykazana, osoba pominięta może nadal dochodzić zapłaty. Przepisy przewidują, że wydziedziczenie jest możliwe, jeśli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzin

Testament – co należy wiedzieć

Prawa rodziny po sporządzeniu testamentu zależą od treści testamentu, kręgu spadkobierców ustawowych, wcześniejszych darowizn i sytuacji osobistej uprawnionych. Pozew o zachowek może być konieczny wtedy, gdy spadkobierca testamentowy nie chce dobrowolnie spełnić roszczenia lub strony pozostają w sporze co do wartości majątku. Osoba pozwana może bronić się między innymi przez kwestionowanie wysokości roszczenia, żądanie rozłożenia płatności na raty albo wskazywanie wcześniejszych przysporzeń. Czasami zdarza się, że sąd zmniejszy wysokość zachowku powołując się na zasady współżycia społecznego.

Przeczytaj również nasz artykuł o postępowaniu spadkowym!

Podsumowanie

Pominięci w testamencie członkowie rodziny nie są pozbawieni ochrony prawnej Zachowek może prowadzić do obowiązku zapłaty znacznych kwot, ale wymaga dokładnego wyliczenia i oceny konkretnej sytuacji rodzinnej. W takich sprawach zwłoka często utrudnia zebranie dokumentów i ustalenie wartości majątku, dlatego warto działać możliwie szybko – tym bardziej, że zachowku można dochodzić tylko przez okres 5 lat. Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w sprawie testamentu, zachowku albo pozwu o zachowek, zachęcamy do skorzystania z usług naszej kancelarii.

Skontaktuj się z nami!