Czy bank może dochodzić spłaty kredytu od spadkobierców?

Śmierć bliskiej osoby często wiąże się nie tylko z emocjonalnym ciężarem, ale również z koniecznością uporządkowania spraw majątkowych. Jednym z najczęściej pojawiających się problemów jest kredyt czy pożyczka zaciągnięty przez kredytobiorcę, a niekiedy poręczony, przed śmiercią. W praktyce wiele osób zastanawia się, czy bank może dochodzić spłaty kredytu od spadkobierców oraz jakie konsekwencje prawne wiążą się z dziedziczeniem zobowiązań finansowych. Czy bank może dochodzić spłaty od spadkobierców?

Śmierć dłużnika – przepisy kodeksu cywilnego

Z punktu widzenia prawa cywilnego śmierć dłużnika nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Kredyt pozostaje ważny, a należność wobec banku staje się elementem spadku. Oznacza to, że wraz z majątkiem zmarłego na spadkobierców przechodzą również jego zobowiązania. Właśnie dlatego w praktyce pojawia się pytanie, czy bank może żądać spłaty kredytu po śmierci kredytobiorcy. Odpowiedź jest co do zasady twierdząca – bank ma prawo dochodzić zapłaty, ponieważ odpowiedzialność spadkobierców za długi bankowe wynika bezpośrednio z przepisów o dziedziczeniu. Z tego powodu w pierwszej kolejności istotne znaczenie ma ustalenie kręgu spadkobierców. Jeżeli zmarły pozostawił testament, to właśnie wskazane w nim osoby dziedziczą zarówno majątek, jak i zobowiązania. W przypadku braku testamentu zastosowanie znajdują zasady dziedziczenia ustawowego. Najczęściej spadek przypada wówczas małżonkowi oraz dzieciom, a w dalszej kolejności innym członkom rodziny. W praktyce oznacza to, że spłata kredytu przez spadkobierców może stać się ich obowiązkiem, jeżeli zdecydują się przyjąć spadek. Wiadomym jest, że przyjęcie spadku powinno być świadomą decyzją spadkobiercy – chociaż niekiedy kwestie formalności związanych z przyjęciem czy odrzuceniem spadku przechodzą na dalszy plan w obliczu całej sytuacji związanej ze śmiercią bliskiej osoby.

Sposób przyjęcia spadku a odpowiedzialność za zobowiązania

Istotne znaczenie ma sposób przyjęcia spadku. Spadkobiercy mogą przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo go odrzucić. Przyjęcie wprost oznacza przejęcie zarówno aktywów, jak i długów bez żadnych ograniczeń. Z kolei przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza powoduje, że odpowiedzialność spadkobierców za kredyt jest ograniczona do wartości majątku wchodzącego w skład spadku. Jeżeli więc odziedziczony majątek jest mniejszy niż zadłużenie, wierzyciel nie może domagać się zapłaty ponad jego wartość. W praktyce wiele osób nie składa żadnego oświadczenia w sprawie spadku. Warto wiedzieć, że w takiej sytuacji przepisy przewidują automatyczne przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jest to rozwiązanie, które w pewnym stopniu chroni spadkobierców przed koniecznością spłaty zobowiązań przewyższających wartość odziedziczonego majątku. Sytuacja wygląda nieco inaczej, gdy kredyt został zaciągnięty wspólnie przez małżonków. W przypadku kredytów udzielanych dwóm osobom banki stosują zasadę solidarnej odpowiedzialności. Oznacza to, że po śmierci jednego z kredytobiorców drugi nadal odpowiada za spłatę zobowiązania w pełnym zakresie. W takich okolicznościach kwestia dziedziczenia długu przez spadkobierców ma mniejsze znaczenie, ponieważ bank może dochodzić należności bezpośrednio od drugiego kredytobiorcy – w pełnej kwocie. Należy mieć również na uwadze, iż to, że ktoś przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza nie oznacza wcale, że może ignorować wezwania od wierzycieli. Odpowiedzialność za długi spadkowe, nawet jeśli jest ograniczona, to wiąże się z koniecznością albo spłaty wierzycieli w ograniczonym zakresie (do wartości spadku) albo wykazania, że spadek nie przedstawia żadnej wartości ekonomicznej.

Wezwanie spadkobierców do zapłaty – jak zareagować?

W kontekście dziedziczenia zobowiązań często pojawia się również pytanie, co zrobić gdy bank wzywa spadkobierców do spłaty. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba rzeczywiście jest spadkobiercą oraz w jaki sposób przyjęła spadek. Dopiero po ustaleniu tych kwestii można ocenić zakres ewentualnej odpowiedzialności. W praktyce zdarza się, że bank kieruje korespondencję do osób, które formalnie nie przyjęły jeszcze spadku albo planują go odrzucić. Bank podejmuje czynności na podstawie posiadanych danych, niekiedy nie wiedząc, na jakim etapie jest postępowanie spadkowe, czy dana osoba uczestniczy w dziedziczeniu i czy spadek ewentualnie odrzuciła. Warto również pamiętać – w kontekście podjęcia świadomej decyzji przed spadkobierców o odrzuceniu spadku – że bank nie zawsze może swobodnie przekazywać informacje o zobowiązaniach zmarłego. Dane dotyczące zadłużenia objęte są tajemnicą bankową. Informacje o kredycie mogą zostać udostępnione spadkobiercom dopiero po wykazaniu ich statusu, na przykład poprzez przedstawienie aktu poświadczenia dziedziczenia albo postanowienia sądu o nabyciu spadku. 

Poręczyciel kredytu odpowiedzialność

Istotnym elementem, który może zmienić sytuację spadkobierców, jest ubezpieczenie kredytu. W wielu przypadkach kredyty – szczególnie hipoteczne – są objęte polisą na życie kredytobiorcy. Jeżeli umowa ubezpieczenia obejmuje ryzyko śmierci, zobowiązanie może zostać spłacone w całości lub w części przez ubezpieczyciela. W takiej sytuacji ciężar spłaty nie przechodzi na spadkobierców albo jest znacząco ograniczony. Jeśli np. współkredytobiorców jest kilku – co często ma miejsce w przypadku zwłaszcza kredytów hipotecznych – śmierć jednego z kredytobiorców zazwyczaj wiąże się z uzyskaniem wypłaty świadczenia co do części kredytu odpowiadającej udziałowi zmarłego w umowie kredytowej. Zdarza się także, że w umowie kredytu występuje poręczyciel. Jego odpowiedzialność za zobowiązanie co do zasady nie wygasa wraz ze śmiercią kredytobiorcy. Oznacza to, że jeżeli spadkobiercy odrzucą spadek lub nie będą w stanie spłacić długu, bank może dochodzić należności właśnie od poręczyciela. W takiej sytuacji bank zachowuje pewną dowolność, przeciwko komu będzie kierować swoje roszczenia i prowadzić czynności windykacyjne – kwestia partycypacji w poszczególnych rozliczeniach np. między spadkobiercami albo spadkobiercą a poręczycielem jest już zagadnieniem spornym między tymi osobami, nie zaś bankiem.

Podsumowanie

Odpowiedź na pytanie czy bank może dochodzić spłaty kredytu od spadkobierców jest w większości przypadków twierdząca, ponieważ zobowiązania finansowe wchodzą w skład spadku. Nie oznacza to jednak automatycznej odpowiedzialności każdej osoby z rodziny. Kluczowe znaczenie ma sposób przyjęcia spadku (bądź też oczywiście jego odrzucenie), wartość odziedziczonego majątku oraz ewentualne zabezpieczenia, takie jak ubezpieczenie kredytu czy obecność współkredytobiorcy. Jeżeli pojawiają się wątpliwości dotyczące odpowiedzialności spadkobierców za długi bankowe lub otrzymają Państwo wezwanie do zapłaty kwot związanych z udzielonym kredytem czy pożyczką, warto skonsultować sprawę z naszą kancelarią i dokładnie przeanalizować sytuację celem oceny możliwych rozwiązań prawnych i uniknięcia odpowiedzialności za długi albo zmniejszenia jej zakresu.

Skontaktuj się z nami!