Umorzenie udziałów w spółce z o.o. – jak wygląda procedura i jakie niesie skutki?

Umorzenie udziału to instytucja, która prowadzi do wygaśnięcia udziału i w praktyce kończy uczestnictwo wspólnika w spółce w zakresie umorzonego udziału. Aby w ogóle było możliwe umorzenie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka musi być już wpisana do rejestru, a umowa spółki powinna wprost przewidywać taką możliwość. Jeżeli w umowie brakuje odpowiedniego postanowienia, procedura nie może zostać przeprowadzona zgodnie z art. 199 k.s.h.

Umorzenie udziałów dobrowolne a przymusowe

W praktyce umorzenie udziałów w spółce zoo może przybrać formę dobrowolną albo przymusową. Umorzenie dobrowolne udziałów polega na tym, że wspólnik wyraża zgodę, a udział jest nabywany przez spółkę w celu jego umorzenia. Z kolei umorzenie przymusowe udziałów spółka z o.o. odbywa się bez zgody wspólnika, ale tylko wtedy, gdy umowa spółki określa przesłanki i tryb takiego umorzenia. W obu przypadkach konieczna jest uchwała zgromadzenia wspólników, która powinna wskazywać podstawę prawną umorzenia oraz wysokość wynagrodzenia należnego wspólnikowi za umorzony udział. Przy umorzeniu przymusowym uchwała musi dodatkowo zawierać uzasadnienie.

Wynagrodzenie za umorzenie udziału

Kluczowym elementem jest wynagrodzenie. Co do zasady umorzenie dobrowolne udziałów następuje za wynagrodzeniem, chyba że wspólnik wyrazi zgodę na umorzenie bez wynagrodzenia. Przy umorzeniu przymusowym ustawodawca przewiduje minimalny poziom wynagrodzenia – nie może ono być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników. Ta reguła ma istotne znaczenie w sytuacjach konfliktowych, bo istotnie ogranicza możliwość pokrzywdzenia wspólnika.

Procedura umorzenia udziałów

Procedura umorzenia udziałów najczęściej obejmuje kilka kroków, w tym: weryfikację postanowień umowy spółki, przygotowanie projektu uchwały, podjęcie uchwały zgromadzenia wspólników, a następnie zawarcie umowy nabycia udziałów przez spółkę. Dopiero to prowadzi do skutku w postaci umorzenia udziału. W przypadku umorzenia przymusowego szczególnie ważne jest, aby przesłanki i tryb były opisane w umowie spółki w sposób możliwie precyzyjny – inaczej ryzyko sporu co do prawidłowości umorzenia istotnie rośnie i wprowadza niepewność po stronie wspólników.

Umorzenie automatyczne udziałów czy jest możliwe?

Odrębną konstrukcją jest umorzenie automatyczne udziałów, które może zostać przewidziane w umowie spółki na wypadek ziszczenia się określonego zdarzenia. W takim wariancie nie podejmuje się uchwały zgromadzenia wspólników o umorzeniu, natomiast zarząd powinien niezwłocznie podjąć uchwałę o obniżeniu kapitału zakładowego, chyba że umorzenie następuje z czystego zysku. Zwraca się przy tym uwagę, że zdarzenie uruchamiające automatyczne umorzenie powinno być w umowie oznaczone ściśle, mieć charakter jednostkowy, obiektywnie sprawdzalny i pozwalać na łatwe ustalenie chwili jego wystąpienia, a także powinno wynikać z umowy, że nie jest wymagana uchwała wspólników oraz że kompetencja w tym zakresie została powierzona zarządowi.

Umorzenie udziału a kapitał zakładowy

Ważny jest również wpływ umorzenia na kapitał zakładowy. Umorzenie udziału z czystego zysku nie wymaga obniżenia kapitału zakładowego. Jeżeli natomiast umorzenie ma się wiązać z obniżeniem kapitału, to w tym wariancie skutek w zakresie kapitału następuje z chwilą obniżenia kapitału zakładowego. W praktyce ma to znaczenie dla planowania całej operacji, w tym dla kolejności działań i dokumentów, jakie powinny zostać przygotowane w spółce.

Podsumowanie

Podsumowując, procedura umorzenia udziałów opiera się na art. 199 k.s.h. i zawsze wymaga sprawdzenia, czy umowa spółki dopuszcza umorzenie oraz jaki tryb przewiduje dla umorzenia dobrowolnego, przymusowego lub automatycznego; prawidłowe przygotowanie uchwał i umów jest kluczowe, bo umorzenie powoduje wygaśnięcie udziału i istotnie wpływa na sytuację wspólnika oraz strukturę spółki. W razie wątpliwości warto skonsultować sprawę z naszą kancelarią – zapraszamy do kontaktu.

Skontaktuj się z nami!