Raty „frankowe” zapłacone po ogłoszeniu upadłości banku — czy można żądać ich zwrotu pozwem cywilnym? Komentarz do wyroku SR w Koninie z 18 marca 2025 r. (I C 1580/24)

Raty spłacone po ogłoszeniu upadłości Getin Noble Banku — czy można odzyskać je w procesie cywilnym, z pominięciem kolejki wierzycieli? Wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z 18 marca 2025 r. (I C 1580/24) daje na to pytanie jednoznaczną odpowiedź twierdzącą — i pokazuje, jak prawidłowo skonstruować takie powództwo.

Stan faktyczny: kredytobiorczyni płaciła raty mimo upadłości banku

Małżeństwo L. zawarło w 2007 r. umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF. Umowa zawierała standardowe klauzule odsyłające do „Bankowej tabeli kursów walut” sporządzanej jednostronnie przez bank — klauzule dziś powszechnie uznawane za abuzywne.

Po śmierci jednego z kredytobiorców w 2019 r. i ogłoszeniu upadłości Getin Noble Bank S.A. w lipcu 2023 r. powódka kontynuowała spłatę rat. W okresie od 28 lipca 2023 r. do 29 stycznia 2024 r. zapłaciła łącznie 8 930 zł. Po wezwaniu syndyka do zwrotu tych kwot i bezskutecznym upływie 7-dniowego terminu wystąpiła z pozwem.

Syndyk wniósł o odrzucenie pozwu, argumentując, że wszystkie wierzytelności wobec banku w upadłości powinny być zgłaszane w trybie art. 236 prawa upadłościowego. Sąd nie zgodził się z tym stanowiskiem.

Kluczowe rozróżnienie: wierzytelność upadłościowa a wierzytelność w stosunku do masy

Serce rozstrzygnięcia opiera się na fundamentalnej dystynkcji pomiędzy dwiema kategoriami wierzytelności:

• Wierzytelności upadłościowe — powstałe przed ogłoszeniem upadłości. To one podlegają trybowi zgłoszenia z art. 236 prawa upadłościowego i czekają w kolejce razem z dziesiątkami tysięcy innych roszczeń.
• Wierzytelności w stosunku do masy upadłości — powstałe po ogłoszeniu upadłości, w szczególności wynikające z bezpodstawnego wzbogacenia masy (art. 230 ust. 2 prawa upadłościowego). Nie są zgłaszane syndykowi — są dochodzone w zwykłym procesie cywilnym.

Raty zapłacone po 28 lipca 2023 r. należą jednoznacznie do tej drugiej kategorii. Masa upadłości wzbogaciła się ich kosztem już po swojej dacie powstania — to nie roszczenie wobec upadłego sprzed postanowienia o upadłości, ale roszczenie skierowane wprost do masy. Dlatego wniosek syndyka o odrzucenie pozwu został oddalony.

Bezpodstawne wzbogacenie masy — trzy przesłanki z art. 405 k.c.

Sąd przeprowadził klasyczny test z art. 405 k.c., wskazując, że bezpodstawne wzbogacenie masy upadłości wymaga spełnienia trzech warunków:

• korzyść ma charakter majątkowy (8 930 zł, które wpłynęły do masy),
• wzbogacenie następuje bez podstawy prawnej (umowa kredytu jest nieważna),
• wzbogacenie następuje kosztem innej osoby (powódka zapłaciła, mimo że nie była do tego zobowiązana).

Wszystkie trzy przesłanki zostały spełnione.

Nieważność umowy — utrwalony schemat oceny klauzul frankowych

Sąd posłużył się dobrze osadzonym w orzecznictwie schematem oceny umów indeksowanych do CHF:

• Klauzule odsyłające do „Bankowej tabeli kursów walut” zostały uznane za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ k.c. — dawały bankowi jednostronną i niczym nieskrępowaną kompetencję do określania kursu wymiany, co stanowi rażące naruszenie interesów konsumenta.
• Sąd przywołał stanowisko TSUE (wyroki w sprawach C-260/18 Dziubak oraz C-618/10 Banco Español de Crédito): sąd krajowy nie jest uprawniony do „uzupełniania” umowy poprzez zastąpienie klauzuli abuzywnej innym rozwiązaniem.
• Po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych umowa traci essentialia negotii umowy kredytu z art. 69 prawa bankowego — jest nieważna ze skutkiem ex tunc.
• Sąd zastosował teorię dwóch kondykcji potwierdzoną uchwałą Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21, mającej moc zasady prawnej): każda ze stron ma odrębne roszczenie o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych.

Szerszy kontekst: uchwała SN III CZP 5/24 i zmiany w postępowaniu upadłościowym GNB

Wyrok z Konina wpisuje się w linię zapoczątkowaną uchwałą Sądu Najwyższego III CZP 5/24 z września 2024 r., w której SN wprost stwierdził, że postępowanie sądowe konsumenta o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu prowadzone przeciwko bankowi w upadłości nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy. Orzeczenie z Konina rozszerza tę zasadę — z roszczeń o ustalenie na roszczenia o zapłatę świadczeń uiszczonych po upadłości.

W roku 2025 i 2026 nastąpiły istotne zmiany w samym postępowaniu upadłościowym GNB:

• Zarządzeniem z 14 listopada 2025 r. sędzia-komisarz zobowiązał syndyka do zaniechania składania apelacji od wyroków wydanych na korzyść frankowiczów oraz do poszerzenia programu ugód. Wyroki sądów I instancji coraz częściej uprawomocniają się bez odwołania.
• 4 maja 2026 r. Ministerstwo Sprawiedliwości zawiesiło syndyka Marcina Kubiczka. Prawna konstrukcja postępowania pozostaje jednak niezmieniona — zmienia się jedynie osoba syndyka.
• Sędzia-komisarz założył, że sporządzanie list wierzytelności powinno zakończyć się do końca 2027 r.

Co praktycznie wynika z tego wyroku?

Z perspektywy kancelaryjnej wyrok dostarcza dwóch istotnych narzędzi:

• Model konstruowania pozwu. Pozew musi być wyraźnie skierowany „do masy upadłości” (nie „przeciwko upadłemu”), z jasnym wyodrębnieniem okresu, za który dochodzi się zwrotu — wyłącznie świadczeń spełnionych po dacie ogłoszenia upadłości. Świadczenia uiszczone wcześniej należy zgłosić syndykowi w trybie art. 236 p.u. Ich „wmieszanie” do pozwu o zapłatę grozi częściowym odrzuceniem albo zawieszeniem postępowania.
• Wezwanie do zapłaty jako punkt startowy odsetek. Formalne wezwanie kierowane do syndyka, z konkretnym terminem płatności, uruchamia bieg odsetek ustawowych za opóźnienie. W komentowanej sprawie termin upłynął 29 listopada 2024 r., więc odsetki sąd zasądził od 30 listopada 2024 r. To prosta czynność, o której wielu kredytobiorców zapomina, a która w skali postępowania oznacza kilka–kilkanaście procent rocznie dodatkowej kwoty.

Wnioski

Wyrok Sądu Rejonowego w Koninie potwierdza, że kredytobiorcy, którzy po dacie ogłoszenia upadłości GNB kontynuowali spłatę rat z umowy zawierającej klauzule abuzywne, mogą dochodzić zwrotu tych rat w trybie procesu cywilnego skierowanego do masy upadłości — i to bez czekania w kolejce wierzycieli. Upadłość banku nie sanuje wadliwości umowy kredytu.

Racjonalną strategią jest przy tym wstrzymanie dalszych spłat — zwłaszcza po uzyskaniu zabezpieczenia — żeby nie powiększać kwoty świadczeń, które i tak będzie trzeba potem dochodzić jako bezpodstawne wzbogacenie masy.

Wpis przygotowany na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Koninie z 18 marca 2025 r., sygn. akt I C 1580/24.